Đá Gà Philippines (Sabong): Luật, Thuật Ngữ Và Vai Trò Của PAGCOR
Tác giả: DAGA67 · Ngày đăng:
Đá gà Philippines, hay sabong, là một trong những truyền thống đá gà lâu đời và có tổ chức nhất thế giới, với sới đấu riêng, trọng tài riêng và cả một hệ thống thuật ngữ. Bài viết này của DAGA67 giới thiệu lịch sử sabong, trình tự một trận đấu, các thuật ngữ thường gặp, vai trò của PAGCOR với e-sabong và những điểm khác biệt so với đá gà Thomo.
Sabong là gì?
Sabong là cách người Philippines gọi đá gà. Hoạt động này đã phổ biến từ trước thời thuộc địa: năm 1521, Antonio Pigafetta, người ghi chép trong đoàn thám hiểm của Magellan, đã mô tả các trận đá gà tại vương quốc Taytay. Đây cũng là một trong những ghi chép sớm nhất của người phương Tây về đá gà hiện đại.
Ngày nay, các trận sabong hợp pháp được tổ chức hằng tuần tại những sới có giấy phép, gọi là cockpit. Bên cạnh đó vẫn tồn tại các trận không phép, được gọi là tupada hoặc tigbakay, thường tổ chức ở những địa điểm khuất. Dù hợp pháp hay không, gà trong cả hai loại trận đều được gắn dao hoặc cựa nhọn, nên tốc độ và độ chính xác của mỗi đòn luôn là yếu tố quyết định.
DAGA67 không phát hình sabong; bồ đang phát trên trang là CPC2 Thomo với các trận cựa sắt. Vì vậy, bài viết này đóng vai trò như một tài liệu đối chiếu, giúp bạn thấy hai truyền thống đá gà cùng khu vực Đông Nam Á nhưng khác nhau khá nhiều về luật, dụng cụ và cách tổ chức.
Một trận sabong diễn ra như thế nào?
Ghép cặp và chia cửa
Trước trận, chủ gà tìm đối thủ có thể trạng tương đương và thỏa thuận khoản cược khởi điểm. Hai gà được xếp vào hai cửa Meron và Wala. Meron thường là bên có khoản cược khởi điểm lớn hơn, Wala là bên còn lại.
Buộc dao
Phần lớn trận sabong dùng dao buộc vào chân gà. Dao thường được buộc ở chân trái; tùy thỏa thuận giữa hai chủ gà, dao cũng có thể được buộc ở chân phải hoặc cả hai chân. Có loại dao một cạnh sắc, thường dùng trong các giải derby, và loại hai cạnh sắc; độ dài dao cũng khác nhau.
Nhận cược
Ngoài khoản cược giữa hai chủ gà, khán giả đặt cược với nhau thông qua những người gọi là kristo. Kristo đứng giữa khán đài, dang tay ra hiệu để nhận cược và ghi nhớ từng khoản mà không cần giấy tờ. Tên gọi này xuất phát từ dáng dang tay giống hình ảnh Chúa Kitô.
Trọng tài và phán quyết
Trận đấu do trọng tài, gọi là sentensyador hoặc koyme, điều khiển. Trọng tài quyết định khi nào thả gà, khi nào tách gà và bên nào thắng. Phán quyết của sentensyador là cuối cùng và không được khiếu nại.
Thuật ngữ sabong thường gặp
Sabong được quản lý như thế nào?
Philippines không cấm đá gà trên toàn quốc, nhưng hoạt động này chịu nhiều giới hạn. Theo luật năm 1974, đá gà chỉ được tổ chức tại các sới có giấy phép, vào Chủ nhật, ngày lễ và một số dịp nhất định. Việc cấp phép cho từng sới thuộc thẩm quyền của chính quyền địa phương nơi sới hoạt động.
PAGCOR và e-sabong
Hình thức đá gà trực tuyến, gọi là e-sabong, được PAGCOR (Philippine Amusement and Gaming Corporation), cơ quan nhà nước quản lý trò chơi có thưởng tại Philippines, đưa vào khuôn khổ quản lý thông qua một bộ phận cấp phép riêng. Theo khuôn khổ này, e-sabong là hình thức đặt cược từ xa vào các trận đá gà được phát trực tiếp từ những sới do chính quyền địa phương cấp phép, và chỉ đơn vị được PAGCOR cấp phép mới được vận hành.
Sau hàng loạt vụ mất tích liên quan đến người chơi gà được báo chí Philippines đưa tin, toàn bộ hoạt động e-sabong bị đình chỉ trên toàn quốc từ ngày 3/5/2022. Theo các nguồn pháp lý tại Philippines, lệnh đình chỉ này tiếp tục được duy trì, trong khi đá gà tại các sới có giấy phép vẫn diễn ra theo luật.
World Slasher Cup
World Slasher Cup là một trong những giải đá gà quốc tế nổi tiếng nhất Philippines, tổ chức tại Araneta Coliseum ở thành phố Quezon. Giải chính thức mang tầm quốc tế từ năm 1990, nhưng có nguồn gốc từ những năm 1960. Tên giải gắn với “slasher”, cách gọi lưỡi dao dùng trong các trận đấu, cho thấy cựa dao là đặc trưng của sabong.
Quy mô của sabong còn thể hiện qua thị trường gà giống. Theo tài liệu tham khảo của EBSCO, gà chọi được nhân giống tại Mỹ thường được bán sang Philippines và Cộng hòa Dominica, hai nơi đá gà vẫn hợp pháp, với giá có thể lên tới hàng nghìn USD cho một con gà được lai tạo kỹ.
Các mốc chính của sabong
Những mốc dưới đây giúp hình dung sabong đã đi từ một phong tục truyền thống tới hoạt động có quản lý ra sao:
Có thể thấy, đá gà truyền thống tại sới vẫn được duy trì qua nhiều thập kỷ, trong khi hình thức trực tuyến chỉ tồn tại hợp pháp trong một thời gian ngắn trước khi bị đình chỉ.
Sabong khác đá gà Thomo ở điểm nào?
Nếu muốn so sánh trực tiếp, bạn có thể xem một trận cựa sắt qua kênh xem đá gà trực tiếp của DAGA67. Trong khu vực Đông Nam Á, ngoài Philippines và Campuchia, các trận ở Lào như đá gà Viêng Xay cũng có lượng người xem Việt Nam đáng kể; mỗi nơi có luật, loại cựa và cách gọi riêng.
Câu hỏi thường gặp
Sabong là gì?
Sabong là tên gọi đá gà trong tiếng Philippines. Đây là hình thức giải trí truyền thống đã có từ trước thời thuộc địa, hiện được tổ chức thường xuyên tại các sới có giấy phép.
Đá gà Philippines đá cựa gì?
Phần lớn trận sabong dùng dao buộc vào chân gà, thường là chân trái. Có loại dao một cạnh sắc và loại hai cạnh sắc; ngoài dao, một số trận dùng cựa nhọn.
Meron và Wala nghĩa là gì?
Meron và Wala là tên hai cửa trong một trận sabong, tương tự ĐỎ và XANH. Meron thường là bên có khoản cược khởi điểm lớn hơn, Wala là bên còn lại.
E-sabong còn hoạt động không?
Hoạt động e-sabong, tức cá cược đá gà trực tuyến được PAGCOR cấp phép, đã bị đình chỉ trên toàn Philippines từ ngày 3/5/2022. Theo các nguồn pháp lý tại Philippines, lệnh đình chỉ này tiếp tục được duy trì.
Kết luận
Đá gà Philippines là một truyền thống có tổ chức chặt chẽ: sới có giấy phép, trọng tài với phán quyết cuối cùng và hệ thống thuật ngữ riêng như Meron, Wala hay kristo. Hình thức trực tuyến e-sabong từng được PAGCOR cấp phép nhưng đã bị đình chỉ từ năm 2022. Để đối chiếu với một truyền thống khác, bạn có thể theo dõi các trận cựa sắt bồ CPC2 trên DAGA67.